Fun fact cuối tuần (16/02/2025) - Chạy đạo

Trong võ học có võ đạo, trong học hành có học đạo, trong chạy bộ chắc nay luận về chạy đạo

Luận bàn triết học phương đông trong chạy bộ:

Trong triết học phương đông mọi thứ xuất phát từ hư vô, vô cực sinh thái cực, thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứ tượng sinh bát quái, bát quái sinh vạn vật. Thái cực là một trạng thái thống nhất của vũ trụ (chắc ám chỉ vũ trụ trước vụ nổ Big Bang), từ thể thống nhất đó sinh ra Lưỡng Nghi, bao gồm hai trạng thái Âm và Dương, minh hoạ cho những thuộc tính đối lập nhau nhưng ko thể tách rời để từ đó sự vận động chuyển hoá âm dương là cơ sở cho mọi vận động trong thế giới vật chất. Chạy bộ là một loại hình vận động thuần tuý cơ học, năng lượng trong chạy bộ chính là cơ năng. Cơ năng trong vật lý bao gồm thế năng (phần Âm) và động năng (phần Dương). Phần Âm chính là lúc tích tụ năng lượng ở trạng thái tĩnh, phần Dương chính là lúc phát năng lượng để chuyển động. Để đạt động năng cực đại thì phải có pha tích tụ năng lượng (thế năng) cực đại và mất mát năng lượng tối thiểu. Sự chuyển hoá Âm Dương càng mượt mà thì năng lượng thất thoát càng giảm và cơ thể đạt động năng tối đa (Dương cực).

Trong một chuyển động chạy: khi bàn chân chạm đất, cẳng chân co lại lúc này trong 1 tích tắc năng lượng được tích luỹ vào sự nén lại của các sợi cơ (Pha Âm), khi đẩy chân, bật người về phía trước là lúc phát lực (pha Dương) tạo thành động năng. Người chạy cần phải luyện tập để có được bước chuyển hoá Âm Dương mượt mà nhất). Trong pha Âm phải đảm bảo phân tán được phản lực của mặt đất (tiếp đất nhẹ nhàng), nhưng nếu quá phân tán thì cũng ko tạo được lực đẩy (âm dương mất cân bằng). Tiếp đất gót (tán phản lực tốt nhất - Âm cực đại) nhưng nếu tiếp đất gót kèm với overstriding thì sẽ dính braking force (lực hãm) từ bàn chân, lực này sẽ tác động lên xương và làm mất động năng. Tiếp đất mũi sẽ phát lực tốt nhất (Dương cực đại) nhưng lại tạo áp lực lên cơ, tiếp đất bằng lòng bàn chân đạt được sự cân bằng Âm dương (giữa tán phản lực và phát lực). Cadence cũng cần tối ưu, cadence thấp (âm nhiều) dễ mất động năng, cadence quá cao thì lại tốn nhiều năng lượng. Cadence trong khoảng 170-190 là đạt cân bằng âm dương. 

Trong tập luyện thì tập luyện cường độ cao (interval, tempo) là Dương, tập luyện cường độ thấp (easy run) là âm. Dương thịnh thì âm suy => tập cường độ cao quá nhiều dẫn đến suy yếu, kiệt sức, cơ bắp mỏi mệt từ đó giảm hiệu suất chạy. Âm thịnh thì dương suy => nếu chỉ chạy easy suốt thì cũng khó có sức mạnh cho cơ bắp để phát lực. Vậy nên trong tập luyện cũng phải cân bằng: có Âm và có Dương => có easy run, có tempo và interval. Tập là Dương, nghỉ tập là Âm (nghỉ ngơi cũng là một phần của tập luyện). Trong lúc chạy luận về hơi thở: Hít vào thu oxy là Âm, thở ra CO2 phát năng lượng là Dương, giữ được nhịp thở đều đặn là đạt cân bằng Âm Dương. Khi duy trì được trạng thái chạy cân bằng và chuyển hoá âm dương mượt mà thì sẽ cảm thấy chân tay nhẹ nhàng, thanh thoát, hơi thở không bị hụt hơi. Để giữ được trạng thái cân bằng âm dương thì dáng chạy và kĩ thuật chạy lại rất quan trọng. Và đóng vai trò then chốt là hệ thống cơ lõi. Mọi vận động của cơ thể để phải dựa trên nhóm cơ này. Nhóm cơ này khoẻ sẽ giúp dáng chạy ổn định không lắc lư lãng phí năng lượng. Ngoài ra tập các bài sức mạnh cho cơ để đạt hiệu suất phát năng lượng tốt nhất

Các bài tập Pilates mang tính Âm (chậm, kiểm soát): tăng cường nhóm cơ core ở bụng và lưng, hông, chân. Cơ bụng cũng hỗ trợ nhiều trong hiệu quả hô hấp (đẩy CO2 ra nhanh hơn và nạp nhiều O2 hơn)

Các bài tập Plyometrics mang tính Dương (nhanh, bùng nổ): cải thiện sức bật, sức mạnh chân

Tập cả hai để đạt trạng thái cân bằng Âm Dương